Słownik Cyfrowy: Rozmowy o Technologii w Każdym Wieku

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Higiena cyfrowa oznacza korzystanie z telefonów, tabletów i komputerów w taki sposób żeby nie wpływało to źle na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Możemy dbać o higienę cyfrową spędzając mniej czasu przed ekranem, a więcej na ruchu i zabawie.

Poziom średni (6-8)
Higiena cyfrowa to zachowania, które pozwalają nam na korzystanie z technologii w zdrowy, odpowiedzialny sposób. Dzięki higienie cyfrowej dbamy o nasze samopoczucie fizyczne i psychiczne poprzez np. odstawienie urządzenia kiedy zaczynamy odczuwać zmęczenie.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Higiena cyfrowa to zespół czynności i postaw, których celem jest ochrona naszego zdrowia i dobrostanu związanego z użytkowaniem technologii i urządzeń elektronicznych. Na higienę cyfrową składa się bezpieczne używane internetu i urządzeń ekranowych, kontrola czasu ekranowego i stawianie granic w użytkowaniu, odpowiedzialne tworzenie i konsumowanie treści oraz inne zachowania prozdrowotne takie jak dbanie o jakość snu czy odpowiednią ilość ruchu.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Cyfryzacja oznacza, że coraz więcej rzeczy robimy za pomocą telefonu, komputera lub Internetu. Możemy uczyć się, rozmawiać z bliskimi czy oglądać filmy.

Poziom średni (6-8)
Cyfryzacja to przenoszenie codziennych czynności do świata cyfrowego. Dzięki niej możemy załatwić wiele spraw przez Internet, uczyć się zdalnie czy korzystać z aplikacji.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Cyfryzacja to proces przenoszenia usług, komunikacji i informacji do środowiska cyfrowego. Zmienia sposób pracy, nauki i funkcjonowania społeczeństwa, zwiększając dostęp do wiedzy i usług.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Czas ekranowy to czas spędzony przed ekranami telefonu, tabletu, komputera lub telewizora. Ekrany mogą pomagać w nauce i zabawie, ale warto pamiętać o przerwach oraz czasie na ruch, zabawę i odpoczynek.

Poziom średni (6-8)
Czas ekranowy to łączny czas korzystania z urządzeń z ekranem. Ważne jest nie tylko to, ile czasu spędzamy przed ekranem ale także w jaki sposób go wykorzystujemy. Zachowanie równowagi między czasem przeznaczonym na ekrany a czasem przeznaczonym na odpoczynek i ruch jest kluczowe do zachowania higieny cyfrowej.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Czas ekranowy to całkowity czas korzystania z urządzeń ekranowych w ciągu dnia. Jego wpływ różni się od rodzaju czasu ekranowego, który dzieli się na aktywny (np. tworzenie grafik, edycja zdjęć, bankowość, spotkania biznesowe) i twórczy (np. ekrany w komunikacji miejskiej, projektory w szkole, przeglądanie treści na mediach społecznościowych). Świadome zarządzanie czasem ekranowym pomaga ograniczać przebodźcowanie, wspiera koncentrację, sen oraz zdrowie psychiczne.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Emisje cyfrowe to zanieczyszczenia, które powstają gdy korzystamy z telefonu, tabletu czy komputera. Te urządzenia do działania potrzebują prądu, a jego produkcja wpływa na środowisko. Dlatego warto korzystać z tych urządzeń mądrze i wyłączać je, kiedy już z nich nie korzystamy.

Poziom średni (6-8)
Emisje cyfrowe to emisje gazów cieplarnianych związane z korzystaniem i produkcją urządzeń cyfrowych. Oglądanie filmów, przechowywanie danych w chmurze czy ładowanie telefonu zużywają energię której wytwarzanie wiąże się z emisją CO2. Świadome korzystanie z tych urządzeń, może ograniczyć ten wpływ.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Emisje cyfrowe- cyfrowy ślad węglowy, to emisje gazów cieplarnianych powstające na każdym etapie życia technologii cyfrowych- od produkcji, po codzienne korzystanie z urządzenia. Choć pojedyncze działania wydają się niewielkie, ich skala globalna sprawia, że sektor cyfrowy ma istotny wpływ na środowisko. Świadome korzystanie z urządzeń, wydłużenie ich życia i ograniczenie zbędnej aktywności pomaga zmniejszyć ten wpływ.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Dane to informacje, które zostawiamy podczas korzystania z Internetu, na przykład nasze zdjęcia, wiadomości lub filmy, które oglądamy. Warto być ostrożnym, jakie informacje udostępniamy innym. 

Poziom średni (6-8)
Dane to informacje o użytkowniku i jego aktywności w Internecie, takie jak historia wyszukiwania, lokalizacja czy zainteresowania. Firmy wykorzystują je między innymi do dopasowywania reklam i treści. 

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Dane cyfrowe obejmują informacje tworzone i gromadzone podczas korzystania z urządzeń oraz Internetu. Są wykorzystywane do działania usług cyfrowych, analizy zachowań użytkowników i personalizacji treści. Świadome zarządzanie swoimi danymi zwiększa bezpieczeństwo i chroni prywatność. 

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Centra danych to specjalne miejsca z bardzo dużą liczbą komputerów. To właśnie dzięki nim możemy oglądać bajki lub grać w gry. Takie komputery potrzebują jednak bardzo dużo prądu, żeby działać cały czas.

Poziom średni (6-8)
Centra danych to miejsca, w których znajdują się tysiące serwerów obsługujących Internet, aplikacje i przechowywane dane. Do działania potrzebują dużo energii elektrycznej oraz chłodzenia. 

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Centra danych stanowią podstawę funkcjonowania Internetu i usług cyfrowych. Przetwarzają i przechowują ogromne ilości danych, zapewniając działanie stron internetowych, chmury i aplikacji. Ze względu na wysokie zużycie energii i systemów chłodzenia mają istotny wpływ na środowisko. 

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Chmura to miejsce w Internecie, w którym można przechowywać zdjęcia, filmy i dokumenty. Dzięki temu nie znikają nawet wtedy, gdy zmienimy telefon.

Poziom średni (6-8)
Chmura to usługa pozwalająca zapisywać pliki na serwerach zamiast wyłącznie na własnym urządzeniu. Dzięki temu można korzystać z nich na różnych urządzeniach i łatwiej jest udostępniać je innym. Przechowywanie danych w chmurze wymaga jednak działania centrów danych, które zużywają energię.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Chmura to infrastruktura umożliwiająca przechowywanie danych oraz korzystanie z usług internetowych bez konieczności zapisywania plików na własnym urządzeniu. Choć zwiększa wygodę i bezpieczeństwo danych, wymaga pracy dużych centrów danych, co wiąże się ze zużyciem energii i emisją gazów cieplarnianych.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Streaming to oglądanie filmów lub słuchanie muzyki przez Internet bez pobierania ich na urządzenie. Dzięki temu możemy od razu korzystać z ulubionych treści. 

Poziom średni (6-8)
Streaming polega na odtwarzaniu filmów, muzyki lub transmisji na żywo przez Internet. Każde odtworzenie wymaga przesyłania danych i pracy serwerów, które zużywają energię. 

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Streaming to technologia umożliwiająca odtwarzanie treści audio i wideo w czasie rzeczywistym bez ich wcześniejszego pobierania. Rosnąca popularność platform streamingowych zwiększa ruch internetowy oraz zapotrzebowanie na centra danych, co przekłada się na większe zużycie energii i emisje cyfrowe. 

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Algorytm pomaga aplikacjom wybrać, co pokazać użytkownikowi jako następne. Dzięki niemu wyświetlają się nam filmiki lub piosenki, które mogą się nam spodobać.

Poziom średni (6-8)
Algorytmy analizują to co oglądamy, wyszukujemy i lubimy w Internecie. Na tej podstawie pokazują treści dopasowane do naszych zainteresowań. Mogą ułatwiać korzystanie z Internetu, ale także sprawiać, że spędzamy w nim więcej czasu.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Algorytm to zestaw instrukcji, według których działają aplikacje i platformy internetowe. W mediach społecznościowych analizuje aktywność użytkownika, aby personalizować treści i reklamy oraz zwiększać zaangażowanie. Dlatego warto świadomie wybierać treści i kontrolować czas spędzany online. 

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Big Techami nazywamy największe firmy zajmujące się technologią np. Apple, Microsoft, Amazon. Chociaż korzystanie z Google czy Facebooka może wydawać się darmowe, tak naprawdę płacimy tym firmom dostarczając im informacji o tym kim jesteśmy, co lubimy i czym się interesujemy.

Poziom średni (6-8)
Big Tech to grupa największych firm technologicznych, do których zalicza się Alphabet (Google), Amazon, Apple, Meta (Facebook) i Microsoft. W zamian za darmowe udostępnianie usług Big Techy zbierają informacje na temat swoich użytkowników, które później mogą zostać użyte do personalizacji reklam. Firmom tym zależy byśmy spędzali jak najwięcej czasu na ich platformach, a żeby to osiągnąć często korzystają z różnych technik manipulacji tzw. dark patterns.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Big Tech to zbiorcza nazwa na amerykańskich gigantów technologicznych: Alphabet (Google), Amazon, Apple, Meta (Facebook) oraz Microsoft. Model biznesowy tego typu firm opiera się sprzedawaniu dostępu do informacji na temat swoich użytkowników reklamodawcom, na podstawie których mogą oni targetować preferowane przez siebie grupy odbiorców. Celem Big Techów jest zatrzymanie użytkownika jak najdłużej na swojej platformie poprzez szereg mechanizmów i technik, ale również utrudnianie mu zarządzania swoim kontem w sposób niekorzystny dla interesów firmy np. ukrywanie kluczowych ustawień.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Dark patterns to podstępne triki, których używają twórcy stron i aplikacji do sterowania naszym zachowaniem kiedy korzystamy z ich platformy.

Poziom średni (6-8)
Dark patterns to techniki manipulacyjne wykorzystywane przy tworzeniu stron i aplikacji mające wymusić na użytkowniku zachowania, które opłacają się właścicielom platformy. Nieskończone scrollowanie, niepotrzebnie skomplikowana nawigacja ustawień czy tworzenie sztucznej presji to tylko kilka z przykładów dark patterns, na które możemy się natknąć korzystając z Internetu.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Dark patterns to wzorce projektowania interfejsów mające zmylić użytkownika w taki sposób by podejmował działania i decyzje korzystne dla danej platformy. Wzorce te mogą przybierać różne formy w zależności od zamierzonego celu np. sterowanie zachowaniem użytkownika lub zatrzymanie go jak najdłużej na platformie. Na dark patterns możemy napotkać się na większości stron i aplikacji, przede wszystkim w mediach społecznościowych, które posiadają własne, charakterystyczne techniki manipulacyjne m.in. mechanizmy grywalizacji czy tworzenie efektu FOMO (Fear of Missing Out).

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Czasami informacje, które znajdujemy w internecie mają specjalnie wprowadzać nas w błąd. Kiedy spotykamy się z takimi szkodliwymi tekstami, obrazkami czy filmami mamy do czynienia z dezinformacją.

Poziom średni (6-8)
Dezinformacja to świadome rozprzestrzenianie nieprawdziwych informacji, które mają zaszkodzić państwu i wzbudzić w nas niepotrzebny strach. Każdy może przyczynić się do szerzenia dezinformacji jeżeli poda dalej fałszywą informację, której wcześniej nie sprawdził.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Dezinformacja to celowe działanie mające wprowadzić odbiorcę w błąd za pomocą treści, które są fałszywe, tylko częściowo prawdziwe lub które zostały zmanipulowane. Celem dezinformacji jest podsycanie negatywnych postaw wobec instytucji państwowych, które mają prowadzić do pogłębienia podziałów społecznych oraz destabilizacji państwa.Higiena cyfrowa to zespół czynności i postaw, których celem jest ochrona naszego zdrowia i dobrostanu związanego z użytkowaniem technologii i urządzeń elektronicznych. Na higienę cyfrową składa się bezpieczne używane internetu i urządzeń ekranowych, kontrola czasu ekranowego i stawianie granic w użytkowaniu, odpowiedzialne tworzenie i konsumowanie treści oraz inne zachowania prozdrowotne takie jak dbanie o jakość snu czy odpowiednią ilość ruchu.

Poziom podstawowy (klasy 1-5)
Cyberprzemoc to krzywdzenie innych przez telefon lub Internet. Może to być wysyłanie niemiłych wiadomości, publikowanie czyichś zdjęć bez zgody lub wyśmiewanie kogoś. Takie zachowania mogą sprawić komuś ogromną przykrość. Jeśli Ty lub twój kolega/koleżanka jesteście ofiarą cyberprzemocy, porozmawiaj o tym z kimś dorosłym- nauczycielem lub rodzicem.

Poziom średni (6-8)
Cyberprzemoc to celowe krzywdzenie innych za pomocą telefonu lub innego urządzenia. Obejmuje np. pisanie obraźliwych komentarzy, publikowanie zdjęć bez zgody drugiej osoby, rozpowszechnianie plotek lub celowa izolacja (np. usuwanie z grupy klasowej). Jej skutki mogą wpływać na relacje, samopoczucie i zdrowie psychiczne. Jeśli Ty lub ktoś w Twoim otoczeniu jest ofiarą cyberprzemocy, poinformuj o tym kogoś dorosłego.

Poziom zaawansowany (szkoły średnie i osoby dorosłe)
Cyberprzemoc to forma przemocy psychicznej wykorzystująca urządzenia cyfrowe. Do najczęstszych form cyberprzemocy należą: agresja słowna, upublicznianie upokarzających, kompromitujących zdjęć, zamieszczanie przykrych komentarzy, szantażowanie, podszywanie się pod inną osobę, wykluczanie z grona “znajomych” w Internecie. Cyberprzemoc niesie ze sobą długotrwałe skutki, które mogą wpływać na zdrowie psychiczne i relacje.